नेपाल राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट प्रवाह हुने कर्जालाई वातावरणमैत्री बनाउने उद्देश्यले ‘ग्रिन फाइनान्स ट्याक्सनोमी-२०२४’ जारी गरेको छ । वातवरणमैत्री कर्जा लगानीको गर्दा आवश्यक सन्दर्भ सामग्रीको रूपमा उक्त दस्तावेज ल्याएको जनाएको छ ।
नेपालको हरित वित्त प्रणालीको रूपरेखा कस्तो हुने हरित वित्त गतिविधिलाई कसरी वर्गीकरण गर्ने र लगानीको रूपरखा कस्तो हुने विषय उक्त दस्तावेजमा समावेश छ । हरित र दिगो लगानीलाई प्रवर्द्धन वित्तको विभिन्न प्रकार र त्यसको आफ्नै महत्त्व रहेको दस्तावेजमा उल्लेख छ ।
उक्त दस्तावेशमा वित्तका प्रकारहरूमा न्यून कार्बन वित्त, अनुकूलन र सहनशीलता वित्त, जलवायु वित्त, हरित वित्त, कार्बन वित्त, दिगो वित्तहरु तथा त्यसको परिभाष समेत उल्लेख गरेको छ ।
न्यून कार्बन वित्तले कम कार्बन अर्थतन्त्रतर्फको परिवर्तनलाई समर्थन गर्ने गतिविधिहरूको वित्तीय व्यवस्थापनलाई जनाउँछ। यसमा नवीकरणीय ऊर्जा, ऊर्जा दक्षता र अन्य ग्रिनहाउस ग्यास उत्सर्जन घटाउने उपायहरूमा गरिएको लगानी समावेश रहने उल्लेख छ ।
अनुकूलन र सहनशीलता वित्तले जलवायु–स्थायित्वयुक्त अर्थतन्त्रमा परिवर्तनलाई समर्थन गर्ने गतिविधिहरूको वित्तीय व्यवस्थापनलाई जनाउने र यसमा समुदाय, पारिस्थितिक प्रणाली र अर्थतन्त्रलाई जलवायु परिवर्तनका प्रभावहरूबाट कम संवेदनशील बनाउनका लागि गरिएका लगानीहरू समावेश हुने उल्लेख छ ।
जलवायु वित्तले स्थानीय, राष्ट्रिय वा अन्तर्राष्ट्रिय स्रोतहरूबाट जुटाइने वित्तीय साधनहरूलाई जनाउँछ, जसले जलवायु परिवर्तनको न्यूनीकरण र अनुकूलन कार्यहरूलाई समर्थन गर्न खोज्ने उल्लेख छ ।
हरित वित्तको क्षेत्र जलवायु वित्तभन्दा फराकिलो रहेको र न्यून कार्बन, जलवायु–संवेदनशील र समावेशी विकास तर्फको संक्रमणका लागि व्यवस्थित लगानी गतिविधिहरूका दृष्टिकोण समावेश गर्ने बताइएको छ। ‘हरित वित्त’ सामान्यतः जलवायु वित्तभन्दा फराकिलो अवधारणा हो । हरित वित्तले सार्वजनिक र निजी लगानी प्रवाहहरूको हरितकरणमा बढी ध्यान केन्द्रित गर्ने बताइएकाे छ।
